Τα παιδιά χρειάζονται βιταμίνη D για τα οστά τους. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) ορίζει επαρκή πρόσληψη 10 µg (400 IU) την ημέρα για μωρά 7–11 μηνών και 15 µg (600 IU) την ημέρα για παιδιά από 1 έως 17 ετών. Η βιταμίνη D έρχεται από τον ήλιο στο δέρμα και από λίγα τρόφιμα. Πριν δώσετε σταγόνες στο παιδί σας, μιλήστε με τον παιδίατρο. Μια απλή εξέταση αίματος δείχνει το πραγματικό επίπεδο.
Γιατί χρειάζονται τα παιδιά βιταμίνη D;
Τα παιδιά μεγαλώνουν γρήγορα, και μαζί τους μεγαλώνουν και τα οστά τους. Η ΕΕ επιτρέπει έναν συγκεκριμένο ισχυρισμό υγείας για τα παιδιά: «Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική ανάπτυξη των οστών των παιδιών.» Αυτό στηρίζουν τα επιστημονικά δεδομένα, και αυτό χρησιμοποιούμε κι εμείς.
Ίσως δείτε σταγόνες ή ζελεδάκια που υπόσχονται περισσότερα, όπως «δυνατή άμυνα» ή καλύτερο ύπνο. Να είστε επιφυλακτικοί. Στην ΕΕ κάθε ισχυρισμός υγείας για παιδιά πρέπει να έχει εγκριθεί ειδικά, και ο παραπάνω για τα οστά είναι αυτός που έχει γραφτεί για παιδιά και βιταμίνη D.
Πόση βιταμίνη D χρειάζεται ένα παιδί;
Η EFSA δίνει δύο ειδών αριθμούς. Η επαρκής πρόσληψη είναι η ποσότητα που καλύπτει τις ανάγκες σχεδόν όλων των υγιών παιδιών. Το ανεκτό ανώτατο όριο είναι το μέγιστο που μπορεί να πάρει ένα παιδί κάθε μέρα, από όλες τις πηγές μαζί, χωρίς να αναμένεται βλάβη.
Επαρκής πρόσληψη (EFSA 2016):
- Μωρά 7–11 μηνών: 10 µg (400 IU) την ημέρα
- Παιδιά και έφηβοι 1–17 ετών: 15 µg (600 IU) την ημέρα
Η EFSA όρισε αυτές τις τιμές με την υπόθεση ότι το δέρμα φτιάχνει ελάχιστη βιταμίνη D. Είναι λοιπόν ένας ασφαλής στόχος για τον χειμώνα ή για παιδιά που περνούν τη μέρα τους κυρίως μέσα. Οι τιμές της EFSA ξεκινούν από τους 7 μήνες. Για μικρότερο μωρό, ο παιδίατρος θα σας πει τι ταιριάζει.
Ανώτατο όριο, από όλες τις πηγές μαζί (EFSA 2018 και 2023):
- Μωρά έως 6 μηνών: 25 µg (1000 IU) την ημέρα
- Μωρά 6–12 μηνών: 35 µg (1400 IU) την ημέρα
- Παιδιά 1–10 ετών: 50 µg (2000 IU) την ημέρα
- Έφηβοι 11–17 ετών: 100 µg (4000 IU) την ημέρα
«Όλες οι πηγές» σημαίνει σταγόνες, πολυβιταμίνες, εμπλουτισμένο γάλα ή δημητριακά και βρεφικό γάλα μαζί. Το βρεφικό γάλα περιέχει ήδη βιταμίνη D. Ένα μωρό που πίνει βρεφικό γάλα και παίρνει και σταγόνες μπορεί να πλησιάσει το όριο περισσότερο απ' όσο νομίζετε.
Για μετατροπή: 1 µg = 40 IU.
Από πού έρχεται η βιταμίνη D;
Ο ήλιος. Το δέρμα φτιάχνει βιταμίνη D όταν δέχεται ακτινοβολία UVB. Η ποσότητα εξαρτάται από την εποχή, την ώρα, το χρώμα του δέρματος, τα ρούχα και τον χρόνο που περνά το παιδί έξω. Το τζάμι κόβει σχεδόν όλη την UVB, οπότε ο ήλιος μέσα από το παράθυρο δεν μετράει.
Η τροφή. Λίγα τρόφιμα έχουν αξιόλογες ποσότητες:
- λιπαρά ψάρια, όπως σολομός, σαρδέλες, σκουμπρί, ρέγγα και πέστροφα
- κρόκος αυγού
- κόκκινο κρέας και συκώτι
- εμπλουτισμένα τρόφιμα, όπως κάποια δημητριακά πρωινού, μαργαρίνες και γάλατα (δείτε την ετικέτα)
Ένα παιδί που τρώει λιπαρό ψάρι μία ή δύο φορές την εβδομάδα και αυγά συχνά παίρνει κάποια βιταμίνη D από την τροφή. Είναι όμως δύσκολο να φτάσει τα 15 µg την ημέρα μόνο από το φαγητό. Γι' αυτό μετράει ο ήλιος και, για κάποια παιδιά, ένα συμπλήρωμα.
Φτάνει ο ήλιος της Κύπρου για τα παιδιά;
Όχι πάντα. Η Κύπρος έχει πολύ ήλιο, αλλά τα παιδιά περνούν πολλές ώρες στο σχολείο και σε κλειστούς χώρους. Και το καλοκαίρι οι περισσότεροι γονείς, σωστά, τα κρατούν μακριά από τον μεσημεριανό ήλιο.
Τα στοιχεία για παιδιά στην Κύπρο είναι λίγα. Μια μελέτη του 2015 στο BMC Public Health (Kolokotroni και συνεργάτες) μέτρησε τη βιταμίνη D σε εφήβους 16–17 ετών στην Κύπρο. Στους 671 εφήβους της ομάδας σύγκρισης, ο μέσος όρος ήταν περίπου 23 ng/mL. Πολλά εργαστήρια θεωρούν «επαρκές» το 30 ng/mL και πάνω, άρα οι περισσότεροι από αυτούς τους εφήβους ήταν κάτω από αυτό το όριο. Ήταν μία μελέτη σε μεγαλύτερους εφήβους, όχι έρευνα σε όλα τα παιδιά. Δείχνει όμως ότι ο ηλιόλουστος τόπος δεν εγγυάται καλά επίπεδα.
Για ενήλικες, μια μεγαλύτερη κυπριακή μελέτη βρήκε παρόμοια εικόνα. Θα τη βρείτε στο άρθρο μας για το πόση βιταμίνη D χρειάζεστε, ακόμη και με τον ήλιο της Κύπρου.
Και τα μωρά στον ήλιο;
Τα μωρά κάτω των 6 μηνών πρέπει να μένουν μακριά από τον άμεσο δυνατό ήλιο. Το δέρμα τους καίγεται εύκολα. Σκιά, ελαφριά ρούχα και καπελάκι είναι ο σωστός δρόμος. Για τα μικρά μωρά λοιπόν ο ήλιος δεν είναι λογική πηγή βιταμίνης D, και ο παιδίατρος θα σας συμβουλέψει για τη διατροφή ή για σταγόνες.
Και για τα μεγαλύτερα παιδιά η προστασία από τον ήλιο έρχεται πρώτη. Λίγος, κανονικός χρόνος έξω είναι μέρος μιας υγιεινής μέρας. Πολλές ώρες στον δυνατό ήλιο χωρίς προστασία δεν είναι. Αν διαλέγετε αντηλιακό για την οικογένεια, ο οδηγός μας για το ορυκτό ή χημικό αντηλιακό εξηγεί απλά τη διαφορά.
Να δώσω σταγόνες βιταμίνης D στο παιδί μου;
Αυτή είναι ερώτηση για τον παιδίατρο, και αξίζει να την κάνετε. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό. Η ηλικία, η διατροφή, ο χρόνος έξω, το χρώμα του δέρματος και τυχόν θέματα υγείας παίζουν όλα ρόλο.
Τι βοηθά:
- Ρωτήστε για εξέταση αίματος. Η συνηθισμένη εξέταση λέγεται 25(OH)D. Δείχνει το πραγματικό επίπεδο του παιδιού, χωρίς μαντεψιές.
- Πάρτε μαζί μια λίστα. Γράψτε ό,τι ήδη παίρνει το παιδί: πολυβιταμίνες, ιχθυέλαιο, εμπλουτισμένο γάλα, βρεφικό γάλα. Ο γιατρός χρειάζεται το σύνολο.
- Ακολουθήστε τη δόση που σας δίνεται. Το περισσότερο δεν είναι καλύτερο. Φυλάξτε τις σταγόνες μακριά από τα παιδιά, όπως κάθε φάρμακο.
- Ξανακάντε έλεγχο αν σας το πουν. Οι ανάγκες αλλάζουν με τις εποχές και καθώς το παιδί μεγαλώνει.
Μη δίνετε μεγάλες δόσεις μόνοι σας. Τα ανώτατα όρια που είδαμε υπάρχουν για κάποιο λόγο.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το παιδί μου να πάρει αρκετή βιταμίνη D μόνο από το φαγητό;
Γίνεται, αλλά είναι δύσκολο. Λίγα τρόφιμα έχουν πολλή βιταμίνη D. Τα λιπαρά ψάρια, ο κρόκος του αυγού και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα βοηθούν. Ο παιδίατρος μπορεί να δει τη διατροφή του παιδιού και να σας πει αν λείπει κάτι.
Τα 15 µg την ημέρα ισχύουν το ίδιο για παιδί 2 ετών και 15 ετών;
Ναι. Η EFSA όρισε την ίδια επαρκή πρόσληψη, 15 µg την ημέρα, για όλα τα παιδιά από 1 έως 17 ετών. Το ανώτατο όριο όμως διαφέρει: 50 µg για 1–10 ετών και 100 µg για 11–17 ετών.
Το αντηλιακό εμποδίζει το παιδί να φτιάξει βιταμίνη D;
Έρευνες σε ενήλικες βρήκαν ελάχιστες ενδείξεις ότι η καθημερινή χρήση αντηλιακού μειώνει τη βιταμίνη D. Η προστασία του δέρματος του παιδιού έρχεται πρώτη. Αν ανησυχείτε για τη βιταμίνη D, ζητήστε εξέταση αίματος αντί να παραλείψετε το αντηλιακό.
Τι σημαίνουν τα µg και IU στην ετικέτα;
Είναι δύο μονάδες για το ίδιο πράγμα. 1 µg (μικρογραμμάριο) ισούται με 40 IU (διεθνείς μονάδες). Άρα 10 µg είναι 400 IU και 15 µg είναι 600 IU.
Πηγές:
- EFSA, Dietary reference values for vitamin D (δελτίο τύπου, 28 Οκτωβρίου 2016) και η πλήρης γνώμη, EFSA Journal 2016, 14(10):4547. Επαρκής πρόσληψη 10 µg για 7–11 μηνών και 15 µg για 1–17 ετών, με ελάχιστη έκθεση στον ήλιο.
- EFSA, Update of the tolerable upper intake level for vitamin D for infants, EFSA Journal 2018, 16(8):5365 (ελεύθερο κείμενο). 25 µg έως 6 μηνών και 35 µg για 6–12 μηνών.
- EFSA, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, EFSA Journal 2023, 21(8):8145 (ελεύθερο κείμενο). 50 µg για 1–10 ετών και 100 µg για 11–17 ετών.
- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 983/2009, εγκεκριμένος ισχυρισμός «Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική ανάπτυξη των οστών των παιδιών».
- NHS, Vitamin D (πηγές τροφής).
- NHS, Sunscreen and sun safety (μωρά κάτω των 6 μηνών μακριά από τον άμεσο δυνατό ήλιο).
- Kolokotroni O et al., Vitamin D levels and status amongst asthmatic and non-asthmatic adolescents in Cyprus, BMC Public Health 2015, 15:48.
- Neale RE et al., The effect of sunscreen on vitamin D: a review, British Journal of Dermatology 2019, 181(5):907.
