Τα ορυκτά φίλτρα (οξείδιο του ψευδαργύρου, διοξείδιο του τιτανίου) και τα «χημικά» ή οργανικά φίλτρα κάνουν την ίδια δουλειά: μειώνουν την υπεριώδη ακτινοβολία που φτάνει στο δέρμα. Στην ΕΕ κάθε φίλτρο, ορυκτό ή οργανικό, επιτρέπεται μόνο αν είναι στον επίσημο κατάλογο του Κανονισμού για τα καλλυντικά, με συγκεκριμένα όρια. Η επιλογή είναι κυρίως θέμα υφής, εμφάνισης και του πώς αντιδρά το δικό σας δέρμα, ενώ η ποσότητα που βάζετε μετράει περισσότερο από το είδος του φίλτρου.
Τι είναι τα ορυκτά και τι τα χημικά φίλτρα;
- Ορυκτά (ανόργανα) φίλτρα: οξείδιο του ψευδαργύρου (zinc oxide) και διοξείδιο του τιτανίου (titanium dioxide). Είναι λεπτές σκόνες που μένουν στην επιφάνεια του δέρματος.
- Οργανικά («χημικά») φίλτρα: μόρια όπως το octocrylene, η avobenzone (butyl methoxydibenzoylmethane) και πολλά νεότερα. Συνήθως πολλά μαζί, ώστε να καλύπτουν όλο το φάσμα.
Πολλοί λένε ότι τα ορυκτά φίλτρα «αντανακλούν» τον ήλιο σαν καθρέφτης, ενώ τα χημικά «τον απορροφούν». Στην πραγματικότητα, μια μελέτη του 2016 (Cole και συνεργάτες) μέτρησε ότι το οξείδιο του ψευδαργύρου και το διοξείδιο του τιτανίου αντανακλούν μόνο περίπου 4–5% της υπεριώδους ακτινοβολίας. Το μεγαλύτερο μέρος της προστασίας τους έρχεται κι αυτό από απορρόφηση. Η διάκριση «φυσικό εναντίον χημικού» είναι λοιπόν περισσότερο θέμα ονόματος παρά μηχανισμού.
Τι σημαίνει ο αριθμός SPF;
Ο δείκτης SPF μετρά την προστασία από την ακτινοβολία UVB, αυτή που προκαλεί κυρίως το κάψιμο. Η Σύσταση 2006/647/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ομαδοποιεί τα αντιηλιακά σε κατηγορίες που πρέπει να φαίνονται στην ετικέτα:
- Χαμηλή προστασία: SPF 6 και 10
- Μεσαία: SPF 15, 20 και 25
- Υψηλή: SPF 30 και 50
- Πολύ υψηλή: 50+
Η ίδια Σύσταση ζητά κάθε αντιηλιακό να προστατεύει και από την UVA, με δείκτη προστασίας UVA τουλάχιστον το ένα τρίτο του SPF. Τα προϊόντα που το πετυχαίνουν φέρουν συνήθως το σήμα «UVA» μέσα σε κύκλο. Ψάξτε το, όποιο είδος φίλτρου κι αν διαλέξετε.
Ποια είναι πιο ασφαλή;
Η ειλικρινής απάντηση: η ΕΕ δεν κατατάσσει το ένα είδος ως «ασφαλέστερο» από το άλλο. Κάθε φίλτρο αξιολογείται ξεχωριστά από την Επιστημονική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Καταναλωτών (SCCS) και επιτρέπεται μόνο μέχρι μια μέγιστη συγκέντρωση, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1223/2009 για τα καλλυντικά. Δύο παραδείγματα που δείχνουν ότι ο κατάλογος αναθεωρείται:
- Το 2022, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1176 μείωσε τα επιτρεπόμενα όρια για δύο οργανικά φίλτρα, τη benzophenone-3 και το octocrylene, μετά από νέα αξιολόγηση της SCCS. Τα προϊόντα στην αγορά πρέπει να τηρούν τα νέα όρια από το 2023.
- Για τα ορυκτά φίλτρα σε μορφή νανοσωματιδίων, η ΕΕ τα επιτρέπει σε κρέμες και γαλακτώματα, αλλά όχι σε προϊόντα που μπορεί να εισπνευστούν, όπως τα σπρέι. Στη λίστα συστατικών γράφονται με την ένδειξη «(nano)».
Αν το δέρμα σας είναι ευαίσθητο ή αντιδρά σε κάποιο οργανικό φίλτρο, ένα ορυκτό αντηλιακό είναι μια λογική εναλλακτική. Αν έχετε συγκεκριμένη αλλεργία, ο δερματολόγος σας μπορεί να σας πει τι να αποφεύγετε.
Γιατί κάποια αντηλιακά αφήνουν λευκό ίχνος;
Επειδή οι σκόνες του ψευδαργύρου και του τιτανίου είναι λευκές. Όσο μεγαλύτερα τα σωματίδια, τόσο πιο ορατό το ίχνος. Γι' αυτό πολλά ορυκτά αντηλιακά χρειάζονται λίγο περισσότερο τρίψιμο, ή κυκλοφορούν σε εκδοχές με χρώμα. Τα οργανικά φίλτρα είναι συνήθως διάφανα και πιο ελαφριά στην υφή.
Η πρακτική συμβουλή: το καλύτερο αντηλιακό είναι αυτό που σας αρέσει αρκετά ώστε να το βάζετε άφθονο κάθε μέρα.
Πόση ποσότητα να βάζω;
Εδώ κρύβεται το μεγαλύτερο πρόβλημα, και ισχύει για όλα τα αντηλιακά. Το SPF μετριέται στο εργαστήριο με 2 mg ανά τετραγωνικό εκατοστό δέρματος. Σύμφωνα με τη Σύσταση της Επιτροπής, για έναν ενήλικα αυτό σημαίνει περίπου 36 γραμμάρια για όλο το σώμα, δηλαδή περίπου 6 κουταλάκια του γλυκού. Οι περισσότεροι βάζουμε πολύ λιγότερο. Η ίδια Σύσταση σημειώνει ότι αν βάλετε τη μισή ποσότητα, η προστασία μπορεί να πέσει έως και κατά δύο τρίτα.
Πόσο συχνά να ανανεώνω και τι σημαίνει «αδιάβροχο»;
- Ανανεώνετε συχνά, ιδιαίτερα μετά από ιδρώτα, κολύμπι ή σκούπισμα με πετσέτα. Η ΕΕ δεν επιτρέπει ισχυρισμούς όπως «προστασία όλη μέρα χωρίς ανανέωση» ή «100% προστασία» («sunblock»).
- «Αδιάβροχο» (water resistant) σημαίνει, σύμφωνα με τη σύσταση της Cosmetics Europe, ότι το προϊόν κρατά τουλάχιστον το 50% της προστασίας του μετά από δύο βουτιές των 20 λεπτών σε τυποποιημένη δοκιμή. «Πολύ αδιάβροχο» σημαίνει το ίδιο μετά από τέσσερις βουτιές των 20 λεπτών. Δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ανανέωση μετά το κολύμπι.
Και, όπως ζητά η Σύσταση της Επιτροπής να γράφεται στις ετικέτες: μην εκτίθεστε πολλή ώρα στον ήλιο, ακόμα και με αντηλιακό, και κρατάτε τα βρέφη και τα μικρά παιδιά μακριά από τον άμεσο ήλιο.
Συχνές ερωτήσεις
Προστατεύει ένα ορυκτό αντηλιακό SPF 30 λιγότερο από ένα χημικό SPF 30;
Όχι, αν και τα δύο έχουν ελεγχθεί με τις ίδιες μεθόδους. Ο αριθμός SPF και το σήμα UVA σάς λένε την προστασία, όχι το είδος του φίλτρου. Η διαφορά στην πράξη έρχεται από την ποσότητα που βάζετε και το πόσο συχνά ανανεώνετε.
Τι είναι τα νανοσωματίδια στα ορυκτά αντηλιακά;
Είναι πολύ μικρά σωματίδια οξειδίου του ψευδαργύρου ή διοξειδίου του τιτανίου, που αφήνουν λιγότερο λευκό ίχνος. Η ΕΕ τα επιτρέπει σε κρέμες και γαλακτώματα, όχι σε σπρέι που μπορεί να εισπνευστούν, και πρέπει να γράφονται με την ένδειξη «(nano)» στη λίστα συστατικών.
Χρειάζομαι αντηλιακό τον χειμώνα στην Κύπρο;
Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι πιο αδύναμη τον χειμώνα, αλλά δεν μηδενίζεται. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει μέτρα προστασίας από τον ήλιο όποτε ο δείκτης UV φτάνει το 3 ή περισσότερο. Ελέγξτε τον δείκτη UV της ημέρας στην πρόγνωση του καιρού για να αποφασίσετε.
Πηγές: Σύσταση 2006/647/ΕΚ της Επιτροπής για την αποτελεσματικότητα των αντιηλιακών προϊόντων, Κανονισμός (ΕΚ) 1223/2009 για τα καλλυντικά προϊόντα (Παράρτημα VI, φίλτρα UV), Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1176 της Επιτροπής (benzophenone-3 και octocrylene), Cosmetics Europe, Recommendation No. 16 on water resistance claims (αναθ. 2023, ISO 16217:2020 και ISO 18861:2020), Cole C, Shyr T, Ou-Yang H, Metal oxide sunscreens protect skin by absorption, not by reflection or scattering, Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine 2016, 32(1):5–10, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Radiation: The ultraviolet (UV) index.
