Η πίσω πλευρά ενός καλλυντικού λέει πολύ περισσότερα από την μπροστινή. Η λίστα συστατικών (INCI) γράφεται με σειρά ποσότητας, η λέξη «parfum» σημαίνει ότι υπάρχει άρωμα, και το βαζάκι με έναν αριθμό (π.χ. «12M») δείχνει σε πόσους μήνες πρέπει να το τελειώσετε αφού το ανοίξετε. Λέξεις όπως «φυσικό» ή «καθαρό» δεν είναι πιστοποίηση. Οι ενδείξεις «υποαλλεργικό», «δερματολογικά ελεγμένο» και «χωρίς...» έχουν συγκεκριμένους κανόνες στην ΕΕ, αλλά καμία δεν εγγυάται ότι δεν θα αντιδράσετε.
Τι πρέπει να γράφει υποχρεωτικά η συσκευασία;
Ο Κανονισμός (ΕΚ) 1223/2009 για τα καλλυντικά (άρθρο 19) ορίζει τι πρέπει να υπάρχει σε κάθε προϊόν που πωλείται στην ΕΕ, με ανεξίτηλα και ευανάγνωστα γράμματα:
- Όνομα και διεύθυνση του υπεύθυνου προσώπου, δηλαδή της εταιρείας που απαντά για το προϊόν. Για εισαγόμενα προϊόντα, και η χώρα προέλευσης.
- Ονομαστική ποσότητα σε ml ή g.
- Ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ή περίοδος μετά το άνοιγμα (δείτε παρακάτω).
- Προφυλάξεις χρήσης, όπου χρειάζονται.
- Αριθμός παρτίδας, για να εντοπιστεί το προϊόν αν υπάρξει πρόβλημα.
- Χρήση του προϊόντος, αν δεν είναι προφανής.
- Λίστα συστατικών, με τη λέξη «ingredients» μπροστά.
Πώς διαβάζω τη λίστα συστατικών (INCI);
Τα συστατικά γράφονται με τα διεθνή ονόματα INCI, συνήθως στα αγγλικά ή στα λατινικά. Τρεις κανόνες του Κανονισμού βοηθούν να τη διαβάσετε:
1. Η σειρά δείχνει την ποσότητα. Τα συστατικά γράφονται με φθίνουσα σειρά βάρους, τη στιγμή που προστίθενται στο προϊόν. Όσα είναι κάτω από 1% μπορούν να γραφτούν με οποιαδήποτε σειρά μετά από τα υπόλοιπα. Στις περισσότερες κρέμες το πρώτο συστατικό είναι το νερό (aqua). Αν μια μάρκα λέει ότι η κρέμα της έχει βάση το γάλα αντί για νερό, θα πρέπει να το δείτε πρώτο στη λίστα. Και αν ένα «εκχύλισμα» που προβάλλεται μπροστά εμφανίζεται στο τέλος, μάλλον υπάρχει σε μικρή ποσότητα.
2. «Parfum» ή «aroma» σημαίνει άρωμα. Κάθε μείγμα αρωματικών ουσιών γράφεται με αυτή τη μία λέξη. Ορισμένες αρωματικές ουσίες που προκαλούν συχνά αλλεργία, όπως τα linalool, limonene, geraniol, citronellol και coumarin, πρέπει να γράφονται και ξεχωριστά όταν ξεπερνούν ένα όριο. Γι' αυτό τις βλέπετε συχνά στο τέλος της λίστας. Περισσότερα για αυτές θα βρείτε στο άρθρο μας για την ενυδατική κρέμα για ευαίσθητο δέρμα.
3. Χρωστικές και νανοϋλικά. Οι χρωστικές γράφονται με κωδικό CI (π.χ. CI 77891) και μπορούν να μπαίνουν στο τέλος με οποιαδήποτε σειρά. Ένα συστατικό σε μορφή νανοϋλικού πρέπει να έχει δίπλα του τη λέξη [nano].
Τι σημαίνει το βαζάκι με τον αριθμό;
Ο Κανονισμός προβλέπει δύο περιπτώσεις:
- Αν το προϊόν διατηρείται έως 30 μήνες, πρέπει να έχει ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας: μήνα και έτος, με τη φράση «να χρησιμοποιηθεί κατά προτίμηση πριν από το τέλος» ή με το σύμβολο της κλεψύδρας.
- Αν διατηρείται πάνω από 30 μήνες, η ημερομηνία δεν είναι υποχρεωτική. Τότε το προϊόν δείχνει την περίοδο μετά το άνοιγμα (PAO): ένα ανοιχτό βαζάκι με αριθμό και «M» για τους μήνες, π.χ. 6M, 12M, 24M. Είναι ο χρόνος που το προϊόν είναι ασφαλές μετά το πρώτο άνοιγμα.
Ένα απλό κόλπο: γράψτε με μαρκαδόρο τον μήνα που ανοίξατε το προϊόν στο κουτί ή στο καπάκι. Ο αριθμός παρτίδας (συνήθως «LOT» ή «Batch») δεν είναι ημερομηνία, αλλά είναι αυτό που θα ζητήσει η εταιρεία αν παραπονεθείτε για κάτι.
«Φυσικό», «βιολογικό» και πιστοποιήσεις
Ο Κανονισμός για τα καλλυντικά δεν δίνει ορισμό για το «φυσικό». Η λέξη μόνη της, όπως και το «καθαρό» ή το «πράσινο», είναι διαφημιστική. Αν θέλετε κάτι πιο σίγουρο, ψάξτε για σήμα πιστοποίησης, που σημαίνει ότι ανεξάρτητος φορέας έχει ελέγξει το προϊόν με βάση ένα πρότυπο:
- COSMOS: διεθνές πρότυπο που διαχειρίζεται μη κερδοσκοπική ένωση με έδρα τις Βρυξέλλες. Ιδρύθηκε από τους οργανισμούς BDIH, Cosmebio, Ecocert, ICEA και Soil Association. Έχει δύο ενδείξεις: COSMOS ORGANIC (έχει τα ελάχιστα ποσοστά βιολογικών συστατικών που ορίζει το πρότυπο) και COSMOS NATURAL (τηρεί το πρότυπο αλλά όχι τα ποσοστά βιολογικών). Η ένδειξη μπαίνει κάτω από το λογότυπο του φορέα που έκανε τον έλεγχο, και στη συσκευασία γράφεται και το ποσοστό βιολογικών συστατικών.
- Ecocert: είναι φορέας πιστοποίησης. Σε πολλά προϊόντα θα δείτε το λογότυπό του μαζί με την ένδειξη COSMOS.
- NATRUE: σήμα μιας διεθνούς ένωσης για φυσικά και βιολογικά καλλυντικά, με ανεξάρτητους πιστοποιητές.
Το «βιολογικό» ενός μόνο συστατικού (συχνά με αστερίσκο στη λίστα) δεν κάνει όλο το προϊόν βιολογικό.
Η κρέμα χεριών Aegli Prebiotic είναι καλό παράδειγμα ετικέτας: η πλήρης λίστα είναι στη σελίδα του καταστήματος, τα βιολογικά συστατικά έχουν αστερίσκο, υπάρχει δήλωση για το πρότυπο COSMOS, και μετά το «Parfum» αναγράφονται χωριστά τα citronellol, geraniol, limonene και linalool. Η G.O.A.T. Hand Cream της PELION δείχνει κάτι άλλο: πρώτο συστατικό είναι το γάλα κατσίκας και όχι το νερό, όπως λέει και η περιγραφή της, και έχει κι αυτή άρωμα.
«Δερματολογικά ελεγμένο», «υποαλλεργικό», «χωρίς...»: τι ισχύει;
Στην ΕΕ, κάθε ισχυρισμός σε καλλυντικό πρέπει να τηρεί έξι κοινά κριτήρια του Κανονισμού (ΕΕ) 655/2013: νομιμότητα, αλήθεια, τεκμηρίωση, εντιμότητα, δικαιοσύνη και ενημερωμένη επιλογή. Ένα τεχνικό έγγραφο που συμφώνησαν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη εξηγεί πώς εφαρμόζονται. Δεν είναι νόμος, αλλά οι αρχές το χρησιμοποιούν ως οδηγό, και τα τμήματα για το «χωρίς» και το «υποαλλεργικό» ισχύουν από την 1η Ιουλίου 2019.
«Δερματολογικά ελεγμένο». Σημαίνει ότι το προϊόν δοκιμάστηκε σε ανθρώπους υπό την επίβλεψη δερματολόγου. Δεν αρκεί μια έρευνα όπου οι χρήστες απλώς λένε τη γνώμη τους. Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει κρίνει ότι ο καταναλωτής περιμένει πως τα αποτελέσματα ήταν θετικά. Δεν σας λέει όμως σε πόσους ανθρώπους ή για πόσο καιρό.
«Υποαλλεργικό». Επιτρέπεται μόνο αν το προϊόν σχεδιάστηκε ώστε να έχει ελάχιστη πιθανότητα αλλεργίας και αν δεν περιέχει γνωστά αλλεργιογόνα. Το ίδιο έγγραφο τονίζει ότι το «υποαλλεργικό» δεν εγγυάται ότι δεν θα αντιδράσετε.
«Χωρίς...». Μερικά παραδείγματα από το έγγραφο:
- Δεν πρέπει να γράφει «χωρίς» μια ουσία που ούτως ή άλλως απαγορεύεται στα καλλυντικά.
- Το «χωρίς συντηρητικά» δεν πρέπει να μπαίνει αν το προϊόν έχει άλλο συστατικό που κάνει την ίδια δουλειά, π.χ. οινόπνευμα.
- Το «χωρίς άρωμα» δεν πρέπει να μπαίνει αν κάποιο συστατικό δίνει άρωμα, έστω κι αν έχει και άλλη χρήση.
- Το «χωρίς parabens» θεωρείται ότι υποτιμά ουσίες που είναι επιτρεπτές και ασφαλείς, και δεν θα έπρεπε να γίνεται αποδεκτό.
- Το «χωρίς αλλεργιογόνα» δεν επιτρέπεται, γιατί κανείς δεν μπορεί να το εγγυηθεί.
Θα δείτε ακόμη τέτοιες φράσεις στα ράφια. Η πιο σίγουρη πηγή παραμένει η λίστα συστατικών.
Γρήγορος έλεγχος στο ράφι
- Ποιο είναι το πρώτο συστατικό; Είναι αυτό που περιμένατε;
- Υπάρχει «parfum» ή αιθέρια έλαια, και ποια αλλεργιογόνα γράφονται μετά;
- Έχει σήμα πιστοποίησης (COSMOS, NATRUE) ή μόνο τη λέξη «φυσικό»;
- Τι αριθμό έχει το βαζάκι (PAO); Σημειώσατε πότε το ανοίξατε;
- Αν γράφει «υποαλλεργικό», έχετε κάνει πρώτα δοκιμή σε μικρό σημείο;
Πότε να ρωτήσετε φαρμακοποιό ή δερματολόγο
Αν ένα προϊόν σας προκάλεσε κοκκίνισμα, φαγούρα, πρήξιμο ή εξάνθημα, σταματήστε το και κρατήστε τη συσκευασία: η λίστα συστατικών και ο αριθμός παρτίδας θα βοηθήσουν τον γιατρό. Αν αντιδράτε συχνά σε καλλυντικά, ο δερματολόγος μπορεί να κάνει τεστ επιθέματος (patch test) για να βρει σε ποια ουσία είστε αλλεργικοί, ώστε να ξέρετε ποιο όνομα να ψάχνετε στις ετικέτες.
Συχνές ερωτήσεις
Αφού η πλήρης λίστα είναι συχνά στο κουτί, τι κάνω αν το πέταξα;
Ο Κανονισμός επιτρέπει να γράφεται η λίστα μόνο στη χάρτινη συσκευασία. Κρατήστε το κουτί όσο χρησιμοποιείτε το προϊόν ή βγάλτε μια φωτογραφία τη λίστα.
Είναι ασφαλές ένα προϊόν μετά την ημερομηνία ή την περίοδο PAO;
Ο Κανονισμός ορίζει την ημερομηνία ως το διάστημα που το προϊόν κάνει τη δουλειά του και παραμένει ασφαλές. Μετά από αυτό, δεν υπάρχει εγγύηση. Αν άλλαξε η μυρωδιά, το χρώμα ή η υφή, πετάξτε το.
Το «χωρίς χημικά» σημαίνει κάτι;
Όχι. Όλα τα συστατικά, και το νερό, είναι χημικές ουσίες. Είναι διαφημιστική φράση χωρίς πρακτική αξία.
Πηγές: Κανονισμός (ΕΚ) 1223/2009 για τα καλλυντικά προϊόντα (άρθρα 19 και 20, Παράρτημα VII), Κανονισμός (ΕΕ) 655/2013 της Επιτροπής (κοινά κριτήρια για τους ισχυρισμούς), Technical document on cosmetic claims (έκδοση 3ης Ιουλίου 2017, Παραρτήματα I έως IV), COSMOS-standard AISBL, COSMOS certification, NATRUE.
