Dezodorant ogranicza lub maskuje zapach potu. Antyperspirant zmniejsza samo pocenie, zwykle za pomocą soli glinu. Większość „naturalnych” dezodorantów nie zawiera glinu, więc nie ochroni przed poceniem; pomaga jedynie przy nieprzyjemnym zapachu. Jeśli powodem zmiany jest obawa przed rakiem, warto wiedzieć, że najważniejsze organizacje onkologiczne nie stwierdzają takiego związku. Jeśli zmiana ma inne powody, warto uważać na sodę oczyszczoną i kompozycje zapachowe, które mogą podrażniać skórę.
Czym różni się dezodorant od antyperspirantu?
Sam pot nie ma zapachu. Według DermNet zapach powstaje, gdy bakterie naturalnie bytujące na skórze rozkładają pot, łój i keratynę. Pod pachami znajdują się też gruczoły apokrynowe, które po okresie dojrzewania wytwarzają gęstszy pot, i to one są głównym źródłem intensywnego zapachu ciała.
- Dezodorant: nie powstrzymuje pocenia. Maskuje zapach albo nie dopuszcza do tego, by bakterie go wytwarzały.
- Antyperspirant: sole glinu (takie jak aluminium chlorohydrate) czasowo blokują ujścia gruczołów potowych, więc na skórę dociera mniej potu. Wiele antyperspirantów działa także jak dezodorant.
Na etykiecie warto szukać w wykazie składników słów zaczynających się od „aluminium” lub „alum”. Na przykład kryształy (ałun) sprzedawane jako dezodorant to zwykle ałun potasowy (potassium alum), który również jest solą glinu, nawet jeśli reklamuje się go jako „naturalny”.
Czy sole glinu są bezpieczne?
Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) UE przeanalizował tę kwestię z uwzględnieniem nowych danych z badania na ludziach i w 2020 roku uznał, że związki glinu są bezpieczne w stężeniach glinu do 6,25% w dezodorantach i antyperspirantach niebędących sprayami oraz do 10,60% w sprayach. Komitet zauważył też, że codzienne stosowanie kosmetyków nie zwiększa istotnie ilości glinu, którą organizm przyjmuje z innych źródeł, głównie z żywności.
W kwestii raka piersi:
- Cancer Research UK stwierdza, że dezodoranty i antyperspiranty nie zwiększają ryzyka raka, a najlepsze badania nie wykazują związku z glinem.
- Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne (American Cancer Society) przytacza badanie, w którym przez skórę wchłonęło się tylko 0,012% glinu zawartego w antyperspirancie. Zaznacza też, że żadna duża organizacja (IARC, NTP, FDA) nie znalazła przekonujących dowodów na związek z rakiem.
Jeśli więc antyperspirant się sprawdza, nie ma powodu, by z tego względu z niego rezygnować. Jeśli dermatolog zalecił unikanie glinu, jak DermNet doradza przy ropnym zapaleniu apokrynowych gruczołów potowych (hidradenitis suppurativa), należy stosować się do jego zaleceń.
Co może „naturalny” dezodorant, a czego nie?
Może ograniczyć zapach: dzięki składnikom hamującym bakterie lub ich enzymy (takim jak triethyl citrate), solom cynku, skrobiom pochłaniającym wilgoć z powierzchni skóry albo po prostu dzięki kompozycji zapachowej.
Nie może utrzymać skóry w suchości tak jak antyperspirant. Bez soli glinu pocenie będzie normalne.
A „naturalny” nie znaczy „niealergizujący”. W literaturze medycznej opisano przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry po naturalnych dezodorantach: cztery osoby uczulone na ekstrakt z porostu (J Am Acad Dermatol, 2006) i jedną uczuloną na rycynolan cynku (Contact Dermatitis, 2024). Alergię mogą wywoływać także olejki eteryczne i kompozycje zapachowe.
Dla osób ze skórą wrażliwą jedną z opcji jest dezodorant bez soli glinu, bez kompozycji zapachowej i bez alkoholu, który ogranicza zapach dzięki triethyl citrate. Dezodoranty w formie balsamu nakładanego palcami często zawierają sodę oczyszczoną, skrobie, masło shea oraz kompozycję zapachową i olejki eteryczne; pomagają przy zapachu i wilgoci na powierzchni skóry, ale nie zmniejszają pocenia.
Dlaczego soda oczyszczona niektórym przeszkadza?
Soda oczyszczona (wodorowęglan sodu) ma odczyn zasadowy: jej roztwór ma pH około 8,3. Powierzchnia skóry jest kwaśna, ze średnim pH poniżej 5 według badania obejmującego 330 osób. Pod pachą, gdzie skóra jest cienka i narażona na tarcie, ta różnica może niektórym przeszkadzać. Jeśli po zmianie pojawi się zaczerwienienie, pieczenie lub swędzenie:
- należy odstawić produkt i pozwolić skórze się uspokoić,
- wypróbować produkt bez wodorowęglanu sodu (sodium bicarbonate) i bez kompozycji zapachowej,
- nie nakładać go tuż po goleniu i zawsze stosować na czystą, suchą skórę.
Czy po zmianie jest „okres detoksu”?
Często można przeczytać, że pachy potrzebują kilku tygodni na „detoks”. Nie znaleźliśmy badań, które by to potwierdzały. Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne wyjaśnia, że gruczoły potowe służą głównie do chłodzenia organizmu, a nie do usuwania toksyn, które są wydalane przede wszystkim przez wątrobę i nerki.
W praktyce zmienia się jedno: po odstawieniu antyperspirantu poci się tak samo jak przed jego stosowaniem. Warto dać sobie trochę czasu na znalezienie odpowiedniego produktu i rytuału, a w upalne lato mieć pod ręką zapasową koszulkę.
Szybka kontrola przy półce
- Czy chodzi o mniejsze pocenie, czy tylko o mniej intensywny zapach? Na pocenie potrzebny jest antyperspirant.
- Czy w składzie jest „aluminium” lub „alum”?
- Czy zawiera wodorowęglan sodu? Przy skórze wrażliwej lepiej wybrać produkt bez niego.
- Czy zawiera „parfum” lub olejki eteryczne?
- Czy najpierw wypróbowano go przez kilka dni na małym fragmencie skóry?
Kiedy iść do lekarza
Według NHS warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym, jeśli nagle zaczyna się pocić znacznie bardziej niż zwykle albo jeśli zapach ciała nie poprawia się mimo samodzielnej pielęgnacji. Farmaceuta może zaproponować mocniejsze antyperspiranty, a nadmierną potliwość można leczyć. Do dermatologa należy się zgłosić także wtedy, gdy pod pachą pojawi się wysypka, pęcherze lub obrzęk, które nie ustępują po odstawieniu produktu.
Najczęstsze pytania
Czy można stosować antyperspirant i dezodorant jednocześnie?
Tak. DermNet proponuje nakładanie antyperspirantu wieczorem na suchą skórę, ponieważ podczas snu pocimy się mniej, więc działa lepiej i mniej podrażnia. Rano można użyć dezodorantu. Nie trzeba wybierać jednego z nich.
Czy kryształy ałunu są „bez glinu”?
Zwykle nie. Większość z nich to ałun (potasowy lub amonowy), który jest solą glinu. Warto sprawdzić wykaz składników.
Dlaczego w dniu mammografii prosi się, by nie używać dezodorantu?
Według Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego wiele z tych produktów zawiera glin, który na mammogramie może być widoczny jako drobne białe punkciki i utrudniać ocenę badania. Nie oznacza to, że glin jest niebezpieczny, a jedynie że może wpływać na obraz.
Źródła: SCCS, Opinion on the safety of aluminium in cosmetic products (SCCS/1613/19, final version 3–4 March 2020), Cancer Research UK, Do cosmetics cause cancer?, American Cancer Society, Antiperspirants and Breast Cancer Risk, DermNet, Antiperspirant, DermNet, Bromhidrosis, NHS, Body odour, Sheu M et al., Allergic contact dermatitis from a natural deodorant, J Am Acad Dermatol 2006, Samaran Q et al., Allergic contact dermatitis to zinc ricinoleate in a "natural" deodorant, Contact Dermatitis 2024, Lambers H et al., Natural skin surface pH is on average below 5, Int J Cosmet Sci 2006, PubChem, Sodium bicarbonate (pH).
