De achterkant van een cosmetisch product vertelt u veel meer dan de voorkant. De ingrediëntenlijst (INCI) staat in volgorde van hoeveelheid, het woord "parfum" betekent dat het product geurstoffen bevat, en het symbool van een open potje met een getal (bijvoorbeeld "12M") vertelt hoeveel maanden u hebt om het na opening op te maken. Woorden als "natuurlijk" of "clean" zijn geen keurmerk. Voor de claims "hypoallergeen", "dermatologisch getest" en "vrij van..." gelden in de EU specifieke regels, maar geen ervan garandeert dat u niet zult reageren.
Wat moet er volgens de wet op de verpakking staan?
De EU-cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009 (artikel 19) bepaalt wat elk product dat in de EU wordt verkocht, moet vermelden, in onuitwisbare, goed leesbare letters:
- Naam en adres van de verantwoordelijke persoon, het bedrijf dat voor het product instaat. Bij geïmporteerde producten ook het land van oorsprong.
- Nominale inhoud in ml of g.
- Minimale houdbaarheidsdatum of houdbaarheid na opening (zie hieronder).
- Voorzorgsmaatregelen bij gebruik, waar nodig.
- Partijnummer, zodat het product te traceren is als er iets misgaat.
- Functie van het product, tenzij die duidelijk is.
- Lijst van ingrediënten, met als kop het woord "ingredients".
Hoe lees ik de ingrediëntenlijst (INCI)?
Ingrediënten staan er met hun internationale INCI-namen, meestal in het Engels of Latijn. Drie regels uit de verordening helpen u de lijst te lezen:
1. De volgorde laat de hoeveelheid zien. Ingrediënten staan in afnemende volgorde van gewicht op het moment dat ze worden toegevoegd. Alles onder 1% mag na de rest in willekeurige volgorde staan. In de meeste crèmes is het eerste ingrediënt water (aqua). Zegt een merk dat zijn crème op melk is gebaseerd in plaats van op water, dan hoort u de melk als eerste te zien. En staat een "extract" dat op de voorkant prominent is afgebeeld pas helemaal achteraan, dan zit er waarschijnlijk niet veel van in.
2. "Parfum" of "aroma" betekent geurstof. Elke mengeling van geurstoffen wordt met dit ene woord vermeld. Bepaalde geurstoffen die vaak allergie veroorzaken, zoals linalool, limonene, geraniol, citronellol en coumarin, moeten boven een vastgestelde hoeveelheid ook bij naam worden vermeld. Daarom ziet u ze vaak aan het eind van de lijst. Meer hierover leest u in ons artikel over een vochtinbrengende crème voor de gevoelige huid.
3. Kleurstoffen en nanomaterialen. Kleurstoffen staan vermeld met hun CI-nummer (bijvoorbeeld CI 77891) en mogen in willekeurige volgorde aan het eind staan. Na een ingrediënt in de vorm van een nanomateriaal moet het woord [nano] staan.
Wat betekent het symbool van het open potje?
De verordening kent twee gevallen:
- Is het product 30 maanden of korter houdbaar, dan moet er een minimale houdbaarheidsdatum op staan: maand en jaar, na de woorden "bij voorkeur te gebruiken vóór eind" of na een zandlopersymbool.
- Is het langer dan 30 maanden houdbaar, dan is de datum niet verplicht. In plaats daarvan staat op het product de houdbaarheid na opening (PAO, period after opening): een open potje met een getal en een "M" voor maanden, zoals 6M, 12M of 24M. Zo lang kunt u het product veilig gebruiken nadat u het voor het eerst hebt geopend.
Een eenvoudige tip: schrijf met een stift de maand waarin u het product opende op de doos of het deksel. Het partijnummer (meestal "LOT" of "Batch") is geen datum, maar het bedrijf vraagt er wel naar als u een klacht hebt.
"Natuurlijk", "biologisch" en keurmerken
De cosmeticaverordening definieert "natuurlijk" niet. Op zichzelf is het woord, net als "clean" of "groen", marketing. Wilt u iets steviger, kijk dan naar een keurmerk: dat betekent dat een onafhankelijke instantie het product aan een norm heeft getoetst.
- COSMOS: een internationale norm, beheerd door een vereniging zonder winstoogmerk in Brussel. De oprichters zijn BDIH, Cosmebio, Ecocert, ICEA en de Soil Association. Er zijn twee aanduidingen: COSMOS ORGANIC (voldoet aan de minimale biologische percentages uit de norm) en COSMOS NATURAL (voldoet aan de norm, maar niet aan de biologische percentages). De aanduiding staat onder het logo van de instantie die het product certificeerde, en op de verpakking staat ook het percentage biologische ingrediënten.
- Ecocert: een certificeringsinstantie. Op veel producten ziet u het logo samen met een COSMOS-aanduiding.
- NATRUE: het label van een internationale vereniging voor natuurlijke en biologische cosmetica, met onafhankelijke certificeerders.
Eén biologisch ingrediënt (in de lijst vaak gemarkeerd met een sterretje) maakt nog niet het hele product biologisch.
Een duidelijk etiket herkent u zo: de volledige lijst is te vinden, biologische ingrediënten hebben een sterretje, er staat een verklaring over de gevolgde norm, en na "Parfum" worden citronellol, geraniol, limonene en linalool apart vermeld. Kijk ook of het eerste ingrediënt overeenkomt met wat de beschrijving belooft: een crème die "op geitenmelk gebaseerd" heet, hoort geitenmelk als eerste ingrediënt te hebben, niet water.
"Dermatologisch getest", "hypoallergeen", "vrij van": wat zijn de regels?
In de EU moet elke claim op een cosmetisch product voldoen aan zes gemeenschappelijke criteria uit Verordening (EU) nr. 655/2013 van de Commissie: naleving van de wet, waarheidsgetrouwheid, onderbouwing met bewijs, eerlijkheid, billijkheid en een geïnformeerde keuze. Een technisch document waarover de Commissie en de lidstaten het eens zijn, legt uit hoe die criteria worden toegepast. Het is geen wet, maar de autoriteiten gebruiken het als leidraad, en de delen over "vrij van" en "hypoallergeen" gelden sinds 1 juli 2019.
"Dermatologisch getest". Dit betekent dat het product is getest op mensen onder toezicht van een dermatoloog. Een enquête waarin gebruikers alleen hun mening geven, is niet genoeg. Het Hof van Justitie van de EU oordeelde dat consumenten verwachten dat de resultaten gunstig waren. Het zegt niets over hoeveel mensen meededen of hoe lang.
"Hypoallergeen". Dit mag alleen als het product zo is ontworpen dat het allergierisico zo klein mogelijk is en het geen bekende allergenen bevat. Hetzelfde document benadrukt dat "hypoallergeen" niet garandeert dat u niet zult reageren.
"Vrij van...". Enkele voorbeelden uit het document:
- Een product hoort niet te claimen "vrij van" een stof te zijn die in cosmetica sowieso verboden is.
- "Zonder conserveermiddelen" hoort niet te worden gebruikt als een ander ingrediënt dezelfde rol vervult, zoals alcohol.
- "Parfumvrij" hoort niet te worden gebruikt als een ingrediënt het product een geur geeft, ook als het daarnaast een andere rol heeft.
- "Parabenenvrij" wordt gezien als het in diskrediet brengen van stoffen die toegestaan en veilig zijn, en hoort niet te worden geaccepteerd.
- "Vrij van allergenen" is niet toegestaan, omdat niemand dat kan garanderen.
U ziet sommige van deze zinnen nog steeds in de schappen. De ingrediëntenlijst blijft de betrouwbaarste bron.
Snelle check in de winkel
- Wat is het eerste ingrediënt? Is dat wat u verwachtte?
- Staat er "parfum" of een etherische olie in, en welke allergenen staan erna vermeld?
- Is er een keurmerk (COSMOS, NATRUE), of alleen het woord "natuurlijk"?
- Welk getal staat er in het open potje (PAO)? Hebt u genoteerd wanneer u het opende?
- Staat er "hypoallergeen" op, hebt u het dan eerst op een klein stukje huid geprobeerd?
Wanneer naar de apotheker of dermatoloog?
Heeft een product roodheid, jeuk, zwelling of uitslag veroorzaakt, stop er dan mee en bewaar de verpakking: de ingrediëntenlijst en het partijnummer helpen uw arts. Reageert u vaak op cosmetica, dan kan een dermatoloog een plakproef doen om te vinden voor welke stof u allergisch bent, zodat u weet naar welke naam u op etiketten moet zoeken.
Veelgestelde vragen
De volledige lijst staat vaak alleen op de doos. Wat als ik die heb weggegooid?
De verordening staat toe dat de lijst alleen op de buitenverpakking staat. Bewaar de doos zolang u het product gebruikt, of maak een foto van de lijst.
Is een product nog veilig na de datum of de PAO-termijn?
De verordening omschrijft de datum als de periode waarin het product zijn werk doet en veilig blijft. Daarna is er geen garantie. Zijn geur, kleur of textuur veranderd, gooi het dan weg.
Betekent "zonder chemicaliën" iets?
Nee. Elk ingrediënt, water inbegrepen, is een chemische stof. Het is een marketingzin zonder praktische betekenis.
Bronnen: Verordening (EG) nr. 1223/2009 betreffende cosmetische producten (artikelen 19 en 20, bijlage VII), Verordening (EU) nr. 655/2013 van de Commissie (gemeenschappelijke criteria voor claims), Technical document on cosmetic claims (versie van 3 juli 2017, bijlagen I tot en met IV), COSMOS-standard AISBL, COSMOS certification, NATRUE.
