Η ειλικρινής απάντηση: ξέρουμε πολύ λίγα. Το γαρίφαλο και τα εκχυλίσματά του έριξαν το σάκχαρο σε μελέτες με ζώα και στο εργαστήριο, στους ανθρώπους όμως τα στοιχεία περιορίζονται σε λίγες μικρές και σύντομες μελέτες με σοβαρές αδυναμίες, κάποιες από αυτές από την εταιρεία που πουλά το εκχύλισμα. Το γαρίφαλο είναι υπέροχο μπαχαρικό για το μαγείρεμα, αλλά δεν υπάρχουν καλές αποδείξεις ότι ρίχνει ουσιαστικά το σάκχαρο, και σίγουρα δεν αντικαθιστά τη φροντίδα για τον διαβήτη.
Γιατί γίνεται τόση συζήτηση για γαρίφαλο και σάκχαρο;
Τα γαρίφαλα (τα αποξηραμένα μπουμπούκια του φυτού Syzygium aromaticum) είναι πλούσια σε ευγενόλη, την ουσία που τους δίνει το έντονο άρωμα, και σε πολυφαινόλες. Στον δοκιμαστικό σωλήνα, τα εκχυλίσματα γαρίφαλου φρενάρουν ένζυμα που διασπούν το άμυλο σε σάκχαρα. Σε αρουραίους και ποντίκια με διαβήτη που προκλήθηκε πειραματικά, η ευγενόλη και η σκόνη γαρίφαλου έριξαν τη γλυκόζη.
Έτσι ξεκινούν οι περισσότερες ιστορίες για «φυσικό έλεγχο του σακχάρου», και συχνά εκεί τελειώνουν. Κάτι που δουλεύει σε κύτταρα ή σε έναν διαβητικό αρουραίο πολλές φορές δεν δουλεύει, ή δουλεύει πολύ λιγότερο, σε ανθρώπους που τρώνε κανονικές ποσότητες. Τα βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα συνήθως προσπερνούν αυτό το βήμα.
Τι δείχνουν οι μελέτες σε ανθρώπους;
Βρήκαμε μόνο τρεις μελέτες σε ανθρώπους που αξίζει να αναφέρουμε, και καθεμιά έχει πραγματικές αδυναμίες.
- Μια μελέτη του 2006 σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 (Khan και συνεργάτες). Τριάντα έξι άτομα πήραν κάψουλες με 0, 1, 2 ή 3 g αλεσμένο γαρίφαλο την ημέρα για 30 ημέρες. Η γλυκόζη, τα τριγλυκερίδια και η LDL χοληστερίνη έπεσαν στις ομάδες με γαρίφαλο. Δημοσιεύτηκε όμως μόνο ως σύντομη περίληψη συνεδρίου και όχι ως πλήρης ελεγμένη εργασία, οπότε η μεθοδολογία δεν μπορεί να ελεγχθεί σωστά. Με περίπου εννέα άτομα σε κάθε ομάδα, είναι και πολύ μικρή.
- Μια πιλοτική μελέτη του 2019 (Mohan και συνεργάτες, BMC Complementary and Alternative Medicine). Δεκατρείς νέοι, υγιείς ή με προδιαβήτη, πήραν 250 mg την ημέρα από ένα εκχύλισμα γαρίφαλου πλούσιο σε πολυφαινόλες για 30 ημέρες. Το σάκχαρο μετά το φαγητό έπεσε. Δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, όλοι ήξεραν τι έπαιρναν, και αρκετοί συγγραφείς εργάζονταν στην εταιρεία που παράγει το εκχύλισμα ή σε εταιρεία που το πουλά.
- Μια δοκιμή του 2022 σε 70 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο σύγκρινε ένα επώνυμο εκχύλισμα γαρίφαλου του ίδιου παραγωγού με ένα άλλο συμπλήρωμα (γλουταθειόνη) για 12 εβδομάδες. Η ομάδα του γαρίφαλου είχε καλύτερη γλυκόζη νηστείας και μετά το φαγητό, και καλύτερη HbA1c. Η μελέτη ήταν τυχαιοποιημένη και τυφλή, κάτι καλύτερο, αλλά δεν είχε ομάδα με εικονικό φάρμακο, άρα δεν μπορεί να μας πει πόση από την αλλαγή οφειλόταν στο ίδιο το εκχύλισμα και όχι στη συμμετοχή σε μια μελέτη.
Δεν βρήκαμε συστηματική ανασκόπηση ή μετα-ανάλυση για το γαρίφαλο και το σάκχαρο στους ανθρώπους, ούτε μια μεγάλη, ανεξάρτητη δοκιμή με εικονικό φάρμακο. Με απλά λόγια, το ερώτημα δεν έχει ελεγχθεί σωστά.
Είναι το εκχύλισμα το ίδιο με το γαρίφαλο στο φαγητό;
Όχι. Οι μελέτες του 2019 και του 2022 χρησιμοποίησαν συμπυκνωμένο, τυποποιημένο εκχύλισμα σε κάψουλες, όχι τα λίγα γαρίφαλα που βάζετε στο στιφάδο ή στο τσάι. Ακόμη κι αν επιβεβαιωθούν, τα αποτελέσματα ενός εκχυλίσματος λένε λίγα για το γαρίφαλο ως μπαχαρικό. Και κανείς δεν έχει δείξει πόσα ολόκληρα γαρίφαλα αντιστοιχούν σε μία κάψουλα.
Μπορεί το γαρίφαλο να κάνει κακό;
Το γαρίφαλο ως μπαχαρικό, στο κανονικό μαγείρεμα, θεωρείται ασφαλές για τους περισσότερους ανθρώπους. Τα συμπυκνωμένα προϊόντα είναι άλλο θέμα.
- Το γαρυφαλέλαιο δεν πίνεται. Το κύριο συστατικό του, η ευγενόλη, μπορεί να βλάψει σε μεγάλες ποσότητες. Η Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής των ΗΠΑ (MedlinePlus) προειδοποιεί ότι ακόμη και 10 ml γαρυφαλέλαιου μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα σε ενήλικες και ότι μικρότερες ποσότητες είναι επικίνδυνες για τα παιδιά, με κίνδυνο και για το ήπαρ. Φυλάξτε το μακριά από παιδιά.
- Αιμορραγία. Στο εργαστήριο, η ευγενόλη καθυστερεί την πήξη του αίματος. Αν παίρνετε αντιπηκτικά όπως η βαρφαρίνη ή αντιαιμοπεταλιακά, ή έχετε διαταραχή πήξης, αποφύγετε εκχυλίσματα και γαρυφαλέλαιο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού σας.
- Φάρμακα για τον διαβήτη. Αν ένα συμπλήρωμα γαρίφαλου όντως έριχνε το σάκχαρο, μαζί με φάρμακα για τον διαβήτη θα μπορούσε θεωρητικά να το ρίξει υπερβολικά. Αυτό δεν έχει μελετηθεί, και γι' αυτό ακριβώς χρειάζεται κουβέντα με τον γιατρό σας.
Το γαρυφαλέλαιο έχει πάντως μία αναγνωρισμένη παραδοσιακή χρήση στην ΕΕ. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων το κατατάσσει στα παραδοσιακά φυτικά φάρμακα για προσωρινή ανακούφιση από πονόδοντο λόγω τερηδόνας (μέχρι να δείτε οδοντίατρο) και για ήπιες φλεγμονές στο στόμα ή στον λαιμό, με τοπική εφαρμογή, με βάση τη μακρόχρονη χρήση και όχι κλινικές δοκιμές. Αυτό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το να το καταπίνει κανείς για το σάκχαρο.
Τι βοηθά πραγματικά στο σάκχαρο;
Ό,τι έχει ισχυρά στοιχεία είναι λιγότερο εντυπωσιακό, αλλά πολύ καλύτερα μελετημένο: τακτική σωματική δραστηριότητα, διατροφή με πολλά λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, λιγότερα ζαχαρούχα ροφήματα, υγιές βάρος, και για όσους έχουν διαβήτη ή προδιαβήτη, τακτικός έλεγχος και η θεραπεία που προτείνει ο γιατρός.
Αν σας αρέσει το γαρίφαλο, συνεχίστε να μαγειρεύετε με αυτό. Απλώς μη βασίζεστε σε αυτό για τη γλυκόζη σας.
Αν έχετε διαβήτη ή προδιαβήτη, ή παίρνετε οποιοδήποτε φάρμακο, μιλήστε με τον γιατρό σας πριν δοκιμάσετε συμπλήρωμα γαρίφαλου, και ποτέ μη σταματάτε ή μειώνετε μόνοι σας τα φάρμακα για τον διαβήτη.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσα γαρίφαλα την ημέρα ρίχνουν το σάκχαρο;
Δεν υπάρχει αριθμός με επιστημονική βάση. Η μόνη μικρή μελέτη με ολόκληρο αλεσμένο γαρίφαλο χρησιμοποίησε 1 έως 3 g την ημέρα σε κάψουλες και δεν δημοσιεύτηκε ποτέ πλήρως. Κανείς δεν έχει δείξει ότι ένας συγκεκριμένος αριθμός γαρίφαλων στο φαγητό αλλάζει το σάκχαρο.
Κάνει καλό το τσάι με γαρίφαλο στον διαβήτη;
Το τσάι με γαρίφαλο είναι ευχάριστο ρόφημα, και ένα φλιτζάνι με λίγα γαρίφαλα δύσκολα θα βλάψει τους περισσότερους ανθρώπους. Δεν υπάρχουν μελέτες που να δείχνουν ότι βελτιώνει τον έλεγχο του σακχάρου. Δεν πρέπει να αντικαθιστά καμία θεραπεία.
Είναι ασφαλή τα συμπληρώματα γαρίφαλου;
Δεν έχουν μελετηθεί αρκετά για να το πούμε με σιγουριά, ειδικά μακροχρόνια. Αποφύγετέ τα αν είστε έγκυος ή θηλάζετε, αν παίρνετε αντιπηκτικά ή φάρμακα για τον διαβήτη, ή πριν από χειρουργείο, εκτός αν συμφωνεί ο γιατρός σας. Ποτέ μην καταπίνετε αιθέριο έλαιο γαρίφαλου.
Πηγές: Khan A, Qadir SS, Khattak KN, Anderson RA, Cloves improve glucose, cholesterol and triglycerides of people with type 2 diabetes mellitus, FASEB Journal 2006, 20(5):A990 (περίληψη συνεδρίου), Mohan R et al., Water-soluble polyphenol-rich clove extract lowers pre- and post-prandial blood glucose levels in healthy and prediabetic volunteers: an open label pilot study, BMC Complementary and Alternative Medicine 2019, 19:99, Clove bud (Syzygium aromaticum L.) polyphenol helps to mitigate metabolic syndrome: a randomized, double-blinded, active-controlled comparative study, Journal of Functional Foods 2022, 98:105273, MedlinePlus (Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής των ΗΠΑ), Eugenol (oil of cloves) overdose, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, Community herbal monograph on Syzygium aromaticum, floris aetheroleum (γαρυφαλέλαιο).
