Behoorlijk veel, en het meeste is geruststellend. Grote studies die honderdduizenden mensen volgden, vonden dat regelmatige koffiedrinkers een lager risico op chronische leverziekte, levercirrose en leverkanker hebben dan mensen die geen koffie drinken. Dit zijn observationele studies: ze tonen een verband, geen bewijs dat de koffie zelf beschermt.
Wat vonden de grootste studies?
Drie onderzoeken komen steeds terug.
- Levercirrose. Een meta-analyse uit 2016 (Kennedy en collega's) bundelde negen studies met meer dan 430.000 deelnemers. Elke twee extra koppen koffie per dag gingen samen met een 44% lager risico op levercirrose.
- Leverkanker. Een meta-analyse uit 2017 van hetzelfde team, met 26 studies en meer dan 2 miljoen mensen, vond dat twee extra koppen per dag samengingen met een 35% lager risico op hepatocellulair carcinoom, de meest voorkomende vorm van leverkanker.
- Chronische leverziekte. Een studie uit 2021 bij bijna 495.000 deelnemers aan de UK Biobank, gevolgd gedurende een mediaan van bijna 11 jaar, vond dat koffiedrinkers een 21% lager risico hadden om een chronische leverziekte te krijgen en een 49% lager risico om eraan te overlijden dan niet-drinkers. Het laagste risico werd gezien bij ongeveer 3 tot 4 koppen per dag.
In de UK Biobank-studie gold het verband voor gemalen koffie, oploskoffie en cafeïnevrije koffie. Gemalen koffie, waaronder espresso, liet het sterkste verband zien.
Beschermt koffie dus de lever?
Dat kunnen we nog niet zeggen. Al deze bevindingen komen uit observationeel onderzoek: mensen gaven op hoeveel koffie ze dronken, en onderzoekers keken wie later een leverziekte kreeg. Dat laat ruimte voor andere verklaringen.
- Andere gewoonten. Koffiedrinkers kunnen verschillen van niet-drinkers in voeding, alcohol, roken of inkomen. Onderzoekers corrigeren hiervoor, maar nooit perfect.
- Omgekeerde oorzakelijkheid. Mensen die zich al niet goed voelen, of te horen kregen dat hun lever het moeilijk heeft, drinken misschien minder koffie. Dan lijken niet-drinkers minder gezond, om redenen die niets met koffie te maken hebben.
- Eén momentopname. De UK Biobank-studie vroeg één keer naar koffie, bij de start. Gewoonten veranderen in tien jaar.
De auteurs van deze studies zeggen dit zelf ook. Er worden mogelijke biologische verklaringen onderzocht, zoals stoffen in koffie die inwerken op ontsteking en littekenvorming in de lever, maar veel van dat werk gebeurt in cellen en dieren. Wat we hebben, is een consistent, vrij sterk verband in veel bevolkingsgroepen, geen bewijs.
Hoeveel koffie is veilig?
De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) concludeerde dat voor gezonde volwassenen:
- tot 400 mg cafeïne per dag geen veiligheidsbezwaren geeft
- losse doses tot 200 mg geen veiligheidsbezwaren geven
- tijdens de zwangerschap tot 200 mg per dag geen bezwaren geeft voor het kind
Hoeveel cafeïne er in een kopje zit, verschilt sterk per koffiesoort, de grootte van het kopje en de bereiding. Zie deze getallen dus als richtlijn, niet als aantal koppen. Cafeïne kan bij sommige mensen ook de slaap verstoren, zelfs bij ongeveer 100 mg vlak voor het slapengaan.
Maakt de bereidingswijze uit?
Voor de lever geven de studies geen duidelijk antwoord, al liet gemalen koffie in de UK Biobank-gegevens het sterkste verband zien. Voor cholesterol maakt de bereiding wel uit. Een meta-analyse van gerandomiseerde studies (Jee en collega's, 2001) vond dat ongefilterde koffie het totaal- en LDL-cholesterol verhoogt, terwijl gefilterde koffie heel weinig effect heeft. De oorzaak is een natuurlijke olie in koffie, cafestol, die door een papieren filter wordt tegengehouden.
Dat is goed om te weten als u gekookte, ongefilterde koffie drinkt, zoals traditionele Turkse, Griekse of Cypriotische koffie. U hoeft die niet op te geven. Hebt u een hoog cholesterol, vertel het dan wel aan uw huisarts, samen met hoeveel koppen u drinkt.
En als ik al een leveraandoening heb?
Koffie is geen behandeling. Hebt u een leververvetting, hepatitis, levercirrose of een andere leveraandoening, overleg dan met uw arts voordat u iets verandert, en blijf de behandeling en het advies volgen die u kreeg. Hetzelfde geldt als u vaste medicatie gebruikt, want cafeïne kan een wisselwerking hebben met sommige geneesmiddelen. Uw arts of apotheker kan dat nagaan.
Houd ook het grotere geheel voor ogen. Wat het duidelijkste effect heeft op de gezondheid van de lever, is bekend: weinig alcohol, een gezond gewicht, meer bewegen en vaccinatie tegen hepatitis B waar dat wordt aanbevolen. Koffie maakt zwaar drinken niet ongedaan.
Wat betekent dit voor een gewone koffiedrinker?
Drinkt u al graag koffie en verdraagt u het goed, dan geeft het onderzoek geen reden om te stoppen, en wel enige reden om ontspannen te zijn over uw gewoonte, zolang u binnen het cafeïneadvies van de EFSA blijft. Drinkt u geen koffie, dan hoeft u er voor uw lever niet mee te beginnen. En wat er in het kopje gaat, telt ook: veel suiker of siroop voegt vrije suikers toe die de lever niet nodig heeft.
Veelgestelde vragen
Hoeveel koppen koffie per dag gaan samen met een gezondere lever?
In de UK Biobank-studie werd het laagste risico op chronische leverziekte gezien bij ongeveer 3 tot 4 koppen per dag. Dat is een waargenomen verband, geen aanbevolen dosis, en u blijft het best binnen de EFSA-grens van 400 mg cafeïne per dag.
Telt cafeïnevrije koffie ook?
In de UK Biobank-studie ging ook cafeïnevrije koffie samen met een lager risico op leverziekte. Dat wijst erop dat andere stoffen dan cafeïne een rol kunnen spelen, maar het is niet bewezen.
Is gekookte (Turkse of Griekse) koffie slecht voor het cholesterol?
Ongefilterde, gekookte koffie verhoogt in studies het LDL-cholesterol, terwijl gefilterde koffie heel weinig effect heeft. Is uw cholesterol hoog, vraag uw arts dan of u een deel van uw koppen beter door filterkoffie kunt vervangen.
Bronnen: Kennedy OJ et al., Systematic review with meta-analysis: coffee consumption and the risk of cirrhosis, Alimentary Pharmacology & Therapeutics 2016, 43(5):562, Kennedy OJ et al., Coffee, including caffeinated and decaffeinated coffee, and the risk of hepatocellular carcinoma: a systematic review and dose–response meta-analysis, BMJ Open 2017, 7:e013739, Kennedy OJ et al., All coffee types decrease the risk of adverse clinical outcomes in chronic liver disease: a UK Biobank study, BMC Public Health 2021, 21, EFSA, Scientific opinion on the safety of caffeine (EFSA Journal 2015, 13(5):4102), Jee SH et al., Coffee consumption and serum lipids: a meta-analysis of randomized controlled clinical trials, American Journal of Epidemiology 2001, 153(4):353.
