Jeśli skóra piecze, czerwieni się lub swędzi po większości kosmetyków, najlepszy krem nawilżający to zwykle ten najprostszy: bez kompozycji zapachowej, z kilkoma dobrze znanymi składnikami nawilżającymi, takimi jak gliceryna, kwas hialuronowy, ceramidy i masło shea. Wykaz składników (INCI) na opakowaniu mówi więcej niż marketing na froncie. A zanim nałoży się coś nowego na twarz, warto przez kilka dni wypróbować produkt na małym fragmencie skóry.
Co oznacza „skóra wrażliwa”?
To nie jest diagnoza medyczna. Według DermNet to potoczne określenie skóry, która gorzej toleruje kosmetyki i produkty do pielęgnacji. W ankietach około połowa kobiet i 4 na 10 mężczyzn deklaruje, że ma skórę wrażliwą.
Zwykle objawia się to pieczeniem, szczypaniem lub swędzeniem, czasem z zaczerwienieniem lub suchością. Często dotyczy tylko twarzy, a zwłaszcza powiek. Produkt, który nie przeszkadza dłoniom, może podrażniać twarz.
Pod „skórą wrażliwą” mogą się też kryć problemy wymagające lekarza, takie jak trądzik różowaty, egzema lub alergia na konkretny składnik. Przy zdiagnozowanej chorobie lub objawach, które nie ustępują, właściwą osobą jest dermatolog. Ten artykuł dotyczy codziennej pielęgnacji, a nie leczenia.
Dlaczego zapach trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności?
Ponieważ składniki zapachowe należą do najczęstszych przyczyn reakcji alergicznych po kontakcie ze skórą. Według DermNet alergia na substancje zapachowe ustępuje pod względem częstości jedynie alergii na nikiel i dotyczy około 1% dorosłych. W 2011 roku Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) UE wymienił 82 substancje zapachowe uznane za alergeny kontaktowe, w tym 28 ekstraktów naturalnych.
Dwie rzeczy, które warto wiedzieć:
- „Naturalny” nie znaczy „łagodny”. Olejki eteryczne i ekstrakty roślinne również zawierają substancje zapachowe, które mogą wywoływać alergię.
- „Bez kompozycji zapachowej” i „bezzapachowy” to nie to samo. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) wyjaśnia, że produkt „bezzapachowy” (ang. unscented) może zawierać substancje maskujące zapach innych składników, które mogą podrażniać wrażliwą skórę. Lepiej szukać oznaczenia „bez kompozycji zapachowej” (ang. fragrance-free).
Jak czytać wykaz składników (INCI)?
Wykaz jest obowiązkowy na każdym kosmetyku w UE i używa nazw międzynarodowych. Na co zwracać uwagę:
1. „Parfum” lub „Fragrance”. Jeśli się pojawia, produkt zawiera kompozycję zapachową, naturalną lub syntetyczną.
2. Nazwy alergenów zapachowych. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie produktów kosmetycznych niektóre substancje zapachowe muszą być wymienione osobno, jeśli przekraczają 0,001% w produktach niespłukiwanych (takich jak krem) lub 0,01% w produktach spłukiwanych. Częste przykłady to linalool, limonene, citral, geraniol, citronellol, eugenol i coumarin. Jeśli test płatkowy wykazał alergię na którąś z nich, właśnie tu ją znajdziemy.
Rozporządzenie (UE) 2023/1545 rozszerza listę substancji zapachowych, które muszą być oznakowane. Nowe produkty muszą spełniać te wymogi od 31 lipca 2026 roku, a wszystkie produkty na półkach od 31 lipca 2028 roku. W najbliższych latach na etykietach pojawi się więc więcej nazw, co pomoże alergikom.
3. Olejki eteryczne. Zwykle podaje się je łacińską nazwą rośliny ze słowem „oil”, na przykład Lavandula Angustifolia Oil. Przy skórze, która łatwo reaguje, lepiej wybierać produkty bez nich.
4. Alkohol. AAD radzi osobom z suchą skórą unikać produktów zawierających alkohol (alcohol denat.) i kompozycje zapachowe.
Które składniki są przydatne?
Do suchej skóry AAD poleca kremy zawierające jeden lub więcej z tych składników:
- Gliceryna i kwas hialuronowy (lub hialuronian sodu): przyciągają i zatrzymują wodę na powierzchni skóry.
- Masło shea, olej jojoba i dimetikon (dimethicone): zmiękczają skórę i ograniczają utratę wody.
- Wazelina (petrolatum) i olej mineralny (mineral oil): tworzą cienką warstwę, która zatrzymuje wilgoć, choć niektórym wydają się ciężkie na twarzy.
W składzie często pojawiają się też ceramidy (ceramide NP, ceramide NG i inne). To lipidy naturalnie występujące w zewnętrznej warstwie skóry, a wiele kremów do skóry wrażliwej je zawiera.
AAD zwraca też uwagę, że kremy nawilżają mocniej niż balsamy. Przy bardzo suchej skórze lepszym wyborem jest zwykle bogatszy krem.
Dobrym przykładem jest krem, który łączy kwas hialuronowy, ceramidy, masło shea i olej jojoba, nie zawiera kompozycji zapachowej ani konserwantów i jest testowany na obecność niklu. Przy bardzo suchej skórze warto sięgnąć po bogatszą wersję o podobnym, krótkim składzie, również bez zapachu.
Jak przetestować nowy produkt?
AAD proponuje prosty test domowy przed nałożeniem czegoś nowego na twarz:
- Nałożyć niewielką ilość produktu na miejsce wielkości monety, z którego nie zostanie starty, na przykład na wewnętrzną stronę przedramienia lub w zgięciu łokcia.
- Powtarzać dwa razy dziennie przez 7–10 dni, w ilości, jakiej normalnie by się użyło.
- Jeśli nie pojawi się zaczerwienienie, swędzenie ani obrzęk, można go używać.
- Jeśli wystąpi reakcja, należy delikatnie zmyć produkt i więcej go nie stosować.
To nie to samo co test płatkowy, który wykonuje dermatolog, aby ustalić, na jaką substancję występuje alergia. Przy częstych reakcjach na kosmetyki o nieznanej przyczynie warto o niego poprosić.
Dlaczego mniej produktów to lepiej?
Każdy nowy produkt to kolejne potencjalne źródło podrażnienia. DermNet zauważa, że osoby z suchą skórą często używają kilku produktów naraz, próbując ją poprawić, i w efekcie dochodzi do podrażnień. Do skóry wrażliwej DermNet proponuje łagodny preparat myjący bez mydła, niedrażniący krem nawilżający i ochronę przeciwsłoneczną.
Prosta pielęgnacja:
- Rano: delikatne oczyszczanie lub sama woda, krem nawilżający, produkt przeciwsłoneczny.
- Wieczorem: delikatne oczyszczanie, krem nawilżający.
- Jeden nowy produkt naraz, aby w razie problemu wiedzieć, co go wywołało.
Szybka kontrola przy półce
- Czy jest napisane „bez kompozycji zapachowej”, a nie tylko „bezzapachowy”?
- Czy w składzie nie ma „parfum” ani olejków eterycznych?
- Czy zawiera glicerynę, kwas hialuronowy, ceramidy lub masło shea?
- Czy przy bardzo suchej skórze to krem, a nie rzadki balsam?
- Czy produkt został najpierw wypróbowany na małym fragmencie skóry?
Kiedy iść do dermatologa
W przypadku egzemy, trądziku różowatego lub innej zdiagnozowanej choroby, gdy zaczerwienienie lub swędzenie nie mija po odstawieniu produktu, gdy pojawiają się pęcherze, obrzęk lub wysypka albo gdy skóra reaguje na prawie każdy produkt. Dermatolog może ustalić przyczynę i powiedzieć, czego unikać. Krem nawilżający to kosmetyk i nie zastępuje leczenia.
Najczęstsze pytania
Czy produkty „hipoalergiczne” są dla mnie bezpieczne?
Słowo „hipoalergiczny” nie gwarantuje, że skóra nie zareaguje. Bardziej przydatne jest czytanie wykazu składników, unikanie kompozycji zapachowych i wszystkiego, co wiadomo, że szkodzi, oraz wykonanie testu przez 7–10 dni.
Czy mogę używać tego samego kremu rano i wieczorem?
Tak. Wiele osób ze skórą wrażliwą używa rano jednego lekkiego kremu pod produkt przeciwsłoneczny, a wieczorem tego samego lub bogatszego. Mniej produktów oznacza mniej okazji do podrażnień.
Co oznacza „testowany na obecność niklu”?
Że producent sprawdził produkt pod kątem śladowych ilości niklu. Nikiel jest najczęstszą przyczyną alergii kontaktowej, więc to oznaczenie ma znaczenie głównie dla osób, które wiedzą, że są na niego uczulone.
Źródła: Regulation (EC) 1223/2009 on cosmetic products (Article 19 and Annex III), Commission Regulation (EU) 2023/1545 (labelling of fragrance allergens), DermNet, Sensitive skin, DermNet, Fragrance allergy, American Academy of Dermatology, Dermatologists' top tips for relieving dry skin, American Academy of Dermatology, How to test skin care products.
